Rozumiesz, zanim podpiszesz

Dobrowolne ubezpieczenie pojazdu od uszkodzeń, kradzieży i zdarzeń losowych.

Papiery wartościowe potwierdzające udział w spółce akcyjnej i dające prawa właścicielskie, w tym prawo do części zysku.

Assistance to ubezpieczenie zapewniające praktyczną pomoc w razie kłopotów, na przykład awarii samochodu w trasie czy nagłej sytuacji w podróży. Zamiast wypłaty pieniędzy dostajesz konkretną usługę.

Nadmierny, oderwany od realnej wartości wzrost cen aktywów, po którym zwykle następuje gwałtowny spadek.

Dostęp do konta i płatności przez aplikację banku w telefonie, z autoryzacją operacji bezpośrednio na urządzeniu.

Biuro Informacji Kredytowej to instytucja utworzona w 1997 r. przez banki i Związek Banków Polskich na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy Prawo bankowe, gromadząca i udostępniająca informacje o zobowiązaniach kredytowych.

BLIK to polski system płatności mobilnych prowadzony przez spółkę Polski Standard Płatności, uruchomiony 9 lutego 2015 r. W 2025 r. rozliczono w nim 2,9 mld transakcji o łącznej wartości 441,5 mld zł.

System ustalania składki komunikacyjnej na podstawie historii szkód: bezszkodowa jazda obniża cenę, spowodowane szkody ją podnoszą.

Całkowity koszt kredytu to suma wszystkich opłat, jakie poniesiesz, żeby dostać i spłacić kredyt: odsetek, prowizji, ubezpieczeń i innych kosztów. Pokazuje, ile realnie zapłacisz ponad pożyczoną kwotę.

Cashback ma w polskiej bankowości dwa znaczenia: wypłatę gotówki w kasie sklepu przy płatności kartą, obecnie do 1 000 zł jednorazowo, oraz zwrot części wydatków opłaconych kartą, nazywany też moneyback.

Przeniesienie wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela na nabywcę, uregulowane w art. 509-518 Kodeksu cywilnego. Zgoda dłużnika nie jest do tego potrzebna.

Chargeback to procedura obciążenia zwrotnego przewidziana w regulaminach organizacji kartowych, w której bank wydawca karty dochodzi zwrotu kwoty transakcji od agenta rozliczeniowego i akceptanta. Nie wynika z przepisów prawa, lecz z zasad Visa i Mastercard.

Danina pobierana od towarów wprowadzanych na obszar celny Unii Europejskiej. Od 1 lipca 2026 r. zniesiono zwolnienie celne dla przesyłek o wartości do 150 EUR, a w jego miejsce wprowadzono stałe cło 3 EUR.

Trzycyfrowy kod z tylnej strony karty, który potwierdza, że płacący fizycznie ją posiada, głównie przy płatnościach internetowych.

Debet w koncie to ujemne saldo rachunku, powstałe z wykorzystania przyznanego limitu kredytowego albo z przekroczenia dostępnych środków. Maksymalne oprocentowanie wynosi 14,50% rocznie przy stopie referencyjnej NBP 3,75% (stan na 9 września 2026 r.).

Ujemna różnica między dochodami a wydatkami budżetu państwa w roku budżetowym (art. 113 ustawy o finansach publicznych). Szacunkowe wykonanie 2025 r. to 275,6 mld zł.

Deflacja to spadek ogólnego poziomu cen, czyli ujemna roczna dynamika wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Ostatni epizod deflacji w Polsce trwał od lipca 2014 r. do października 2016 r.

Denominacja to wymiana pieniądza na nowy, z mniejszą liczbą zer. Zmienia się zapis kwot, nie ich siła nabywcza: pensje, ceny, oszczędności i długi przeliczane są tym samym przelicznikiem.

Dług publiczny to suma zobowiązań państwa i pozostałych jednostek sektora publicznego wobec krajowych oraz zagranicznych kredytodawców.

Doubezpieczenie to podniesienie sumy ubezpieczenia w trakcie trwania polisy. Najczęściej jest potrzebne po wypłacie odszkodowania, które pomniejszyło sumę, albo gdy majątek zyskał na wartości.

Dywersyfikacja to rozłożenie oszczędności lub inwestycji na różne aktywa, żeby ograniczyć ryzyko. Chodzi o to, by strata na jednym elemencie nie przekreśliła całości.

Część zysku spółki wypłacana akcjonariuszom, zwykle raz w roku, proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji.

ETF (exchange traded fund) to fundusz inwestycyjny, którego tytuły uczestnictwa są notowane na giełdzie i wyceniane w trakcie sesji. W Unii Europejskiej większość ETF ma formę funduszu UCITS zgodnie z dyrektywą 2009/65/WE i występuje pod oznaczeniem „UCITS ETF”.

Faktoring to przekazanie nieprzeterminowanych faktur firmie faktoringowej, która wypłaca pieniądze od razu, zamiast czekania na termin płatności kontrahenta.

Formularz informacyjny to standardowy dokument, który kredytodawca ma obowiązek przekazać przed zawarciem umowy. Zawiera koszty policzone dla parametrów, o które wnioskujesz.

Franszyza, nazywana też udziałem własnym, to część szkody, którą przy wypłacie z ubezpieczenia pokrywasz sam. W zamian za jej przyjęcie składka jest zwykle niższa.

Fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków zebranych w drodze proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych (art. 3 ust. 1 ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych). Maksymalna opłata za zarządzanie w funduszach otwartych wynosi 2% aktywów netto rocznie.

Zorganizowany rynek, na którym handluje się papierami wartościowymi; w Polsce jego główną instytucją jest Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.

Zestawienie wszystkich rat kredytu z terminami i podziałem na część kapitałową oraz odsetkową.

Ograniczone prawo rzeczowe, które zabezpiecza spłatę długu na nieruchomości i pozwala wierzycielowi zaspokoić się z niej niezależnie od tego, czyją stała się własnością.

Zakładany czas, przez jaki inwestor zamierza trzymać pieniądze w inwestycji, zanim będą mu potrzebne.

IBAN to międzynarodowy numer rachunku bankowego określony normą ISO 13616. Polski IBAN liczy 28 znaków: kod kraju PL i 26 cyfr numeru NRB.

IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) to dobrowolny rachunek oszczędzania na emeryturę, na którym zysk jest zwolniony z 19% podatku od zysków kapitałowych po spełnieniu ustawowych warunków wypłaty. Limit wpłat w 2026 r. wynosi 28 260 zł.

IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego) to dobrowolny rachunek emerytalny, którego wpłaty odlicza się od dochodu w rocznym zeznaniu PIT. Limit wpłat w 2026 r. wynosi 11 304 zł, a dla prowadzących działalność gospodarczą 16 956 zł.

Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych obliczany przez GUS. W sierpniu 2026 r. wyniósł 3,4% w ujęciu rocznym i 0,3% wobec lipca.

Wskaźnik pokazujący zmianę wartości wybranej grupy spółek, na przykład największych firm notowanych na giełdzie.

Inflacja to trwały wzrost ogólnego poziomu cen towarów i usług, obniżający siłę nabywczą pieniądza. W Polsce mierzy ją wskaźnik CPI: w sierpniu 2026 r. wyniósł 3,4% rok do roku.

Dopisywanie naliczonych odsetek do kapitału, dzięki czemu kolejne odsetki liczone są od wyższej kwoty.

Karencja to okres, w którym zawieszasz spłatę kredytu w całości albo tylko jego części kapitałowej. Przez ten czas płacisz same odsetki lub nie płacisz nic, zależnie od umowy.

Karta debetowa to karta płatnicza powiązana z rachunkiem, której transakcje obciążają środki dostępne na tym rachunku. Opłata interchange przy transakcjach konsumencką kartą debetową nie może przekroczyć 0,2% wartości transakcji.

Karta kredytowa to instrument płatniczy dający dostęp do odnawialnego limitu kredytowego banku. Umowa o kartę kredytową jest umową o kredyt konsumencki, a oprocentowanie zadłużenia nie może przekroczyć odsetek maksymalnych, wynoszących 14,50% w skali roku (stan na 20 września 2026 r.).

Karta obciążeniowa pozwala płacić w ciągu okresu rozliczeniowego, a całe zadłużenie schodzi jednorazowo z konta w ustalonym dniu. Nie ma tu rat ani odsetek.

Karta przedpłacona to instrument płatniczy zasilany z góry, powiązany nie z rachunkiem bieżącym, lecz z saldem pieniądza elektronicznego. Środki na niej nie są depozytem i nie podlegają gwarancjom BFG do równowartości 100 000 euro.

Karta płatnicza istniejąca wyłącznie w formie cyfrowej, przeznaczona głównie do bezpiecznych zakupów w internecie.

Karta płatnicza z anteną zbliżeniową, która pozwala zapłacić przez przyłożenie do terminala, bez wkładania jej i bez PIN-u przy niższych kwotach.

Konto oszczędnościowe to rachunek oszczędnościowy w rozumieniu art. 49 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego, oprocentowany i pozwalający na wypłatę środków w każdej chwili. Środki objęte są gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do równowartości 100 000 euro na deponenta w jednym banku.

Konto walutowe to rachunek bankowy prowadzony w walucie obcej, na którym wpłaty, wypłaty i przelewy rozlicza się bez przewalutowania. Wartość zgromadzonych środków wyrażona w złotych nadal zmienia się wraz z kursem.

Kredyt na dowolny cel, wypłacany w gotówce lub na konto, bez konieczności wskazywania przeznaczenia środków.

Kredyt hipoteczny to kredyt udzielany konsumentowi na cele mieszkaniowe, zabezpieczony hipoteką lub innym prawem związanym z nieruchomością. Zasady określa ustawa z 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym.

Kredyt konsolidacyjny łączy kilka zobowiązań w jedno. Zamiast spłacać kilka rat w różnych bankach, spłacasz jedną, zwykle niższą, ale rozłożoną na dłuższy czas.

Kredyt dla studentów i doktorantów z dopłatą do oprocentowania z Funduszu Kredytów Studenckich w BGK. Transza wynosi od 400 zł do 1 000 zł miesięcznie, a próg dochodowy na rok akademicki 2026/2027 to 4 000 zł netto na osobę w rodzinie.

Cena jednej waluty wyrażona w innej, na przykład ile złotych trzeba zapłacić za euro.

Leasing to umowa, w której finansujący kupuje wskazany przedmiot i oddaje go do używania za miesięczne raty. Właścicielem przez cały czas pozostaje leasingodawca.

Maksymalna kwota operacji, jaką można wykonać kartą lub w bankowości internetowej w danym okresie albo w pojedynczej transakcji.

Lokata terminowa to depozyt złożony w banku na oznaczony czas z ustalonym oprocentowaniem, prowadzony dla konsumentów jako rachunek terminowej lokaty oszczędnościowej (art. 49 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego). Środki objęte są gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do równowartości 100 000 euro na deponenta w jednym banku.

LtV (loan to value) to relacja kwoty ekspozycji kredytowej do wartości nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie, wyrażona w procentach; Rekomendacja S KNF wyznacza dla nieruchomości mieszkalnych poziom 80%, a 90% przy dodatkowym zabezpieczeniu nadwyżki.

Marża kredytu to stała część oprocentowania, zapisana w umowie i doliczana do wskaźnika referencyjnego. W kredycie o zmiennym oprocentowaniu obowiązuje wzór: wskaźnik referencyjny plus marża.

Metale szlachetne, przede wszystkim złoto i srebro, a poza nimi platyna i pallad, to aktywa kupowane najczęściej jako zabezpieczenie przed utratą wartości pieniądza. Nie generują odsetek ani dywidendy, a cały wynik zależy od zmiany ceny.

Wpłata przekraczająca bieżącą ratę, która pomniejsza kapitał pozostały do spłaty i obniża łączny koszt odsetek.

NNW to ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków. Wypłaca świadczenie, gdy w wyniku wypadku dojdzie do uszczerbku na zdrowiu, trwałego kalectwa albo śmierci.

Krajowy, 26-cyfrowy numer rachunku bankowego, który jednoznacznie identyfikuje konto w polskim systemie płatniczym.

Dłużne papiery wartościowe emitowane przez przedsiębiorstwa, które w zamian za pożyczony kapitał płacą odsetki.

Obligacje skarbowe to papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Finansów, w których emitent zobowiązuje się do wykupu obligacji i wypłaty odsetek. Cena sprzedaży obligacji detalicznych wynosi 100 zł, a w zamianie 99,90 zł.

Obowiązkowe ubezpieczenie pokrywające szkody wyrządzone innym uczestnikom ruchu.

Odsetki karne, czyli odsetki za opóźnienie, bank nalicza od kwoty zaległej, a nie od całego salda kredytu. Maksymalna stawka wynosi 18,50% rocznie przy stopie referencyjnej NBP 3,75% (stan na 9 września 2026 r.).

Odstąpienie od umowy kredytu to prawo konsumenta do wycofania się z umowy w terminie 14 dni bez podania przyczyny. Dotyczy zarówno kredytu konsumenckiego, jak i hipotecznego, a o dotrzymaniu terminu decyduje data wysłania oświadczenia.

Świadczenie pieniężne wyrównujące szkodę majątkową, czyli realną stratę i utracone korzyści poszkodowanego.

Okres bezodsetkowy to czas, w którym korzystasz z pieniędzy banku z karty kredytowej bez odsetek, pod warunkiem spłaty całego zadłużenia w wyznaczonym terminie.

Oprocentowanie efektywne to stopa roczna uwzględniająca kapitalizację odsetek w ciągu roku. Przy stopie nominalnej 6% i kapitalizacji miesięcznej wynosi 6,168%, a przy rocznej pozostaje równe 6%.

Podstawowa stopa procentowa kredytu lub depozytu, bez uwzględnienia dodatkowych kosztów.

Oprocentowanie stałe to takie, które nie zmienia się przez określony czas trwania umowy, niezależnie od wahań rynkowych stóp procentowych. Rata kredytu z oprocentowaniem stałym jest z góry znana i przewidywalna.

Oprocentowanie zmienne to sposób ustalania kosztu kredytu lub odsetek od oszczędności, w którym stawka nie jest stała przez cały okres umowy. Zmienia się co jakiś czas razem ze wskaźnikiem referencyjnym, więc rata kredytu może rosnąć albo maleć w trakcie spłaty.

Dokument określający zakres ochrony, obowiązki stron oraz wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela; podstawa każdej umowy ubezpieczenia.

Phishing to próba wyłudzenia danych do logowania albo płatności przez podszycie się pod bank, kuriera czy urząd. Celem jest nakłonienie ofiary do samodzielnego działania.

Produkt krajowy brutto to wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych w gospodarce w danym okresie. W 2025 r. PKB Polski wzrósł realnie o 3,6% i wyniósł nominalnie 3 912,7 mld zł.

Płatności mobilne to transakcje inicjowane telefonem lub innym urządzeniem osobistym zamiast plastikowej karty. W Polsce dominują dwa modele: portfele kartowe oparte na tokenizacji oraz BLIK, który w 2025 r. rozliczył 2,9 mld transakcji.

Zdolność do terminowego regulowania bieżących zobowiązań, czyli posiadania środków wtedy, gdy trzeba zapłacić.

Podatek Belki to potoczna nazwa zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów kapitałowych, pobieranego według stawki 19%. Podstawą są art. 30a i art. 30b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podaż pieniądza to łączna ilość pieniądza w obiegu w gospodarce. Narodowy Bank Polski mierzy ją w kilku agregatach, od gotówki po depozyty terminowe, i publikuje dane co miesiąc.

Zapas łatwo dostępnych oszczędności odłożony na nagłe wydatki i utratę dochodu, zwykle na poziomie kilkumiesięcznych kosztów życia.

Polecenie zapłaty to forma regulowania rachunków, w której to odbiorca inicjuje pobranie należnej kwoty z Twojego konta, na podstawie wcześniejszej zgody. Wygodne przy rachunkach o zmiennej wysokości, jak prąd czy telefon.

Polisa to dokument ubezpieczenia potwierdzający zawarcie umowy. Obowiązek jego wydania wynika z art. 809 § 1 Kodeksu cywilnego, a ochrona wynika z samej umowy, nie z dokumentu.

Polityka pieniężna to oddziaływanie banku centralnego na warunki finansowe w gospodarce. Podstawowym celem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, skonkretyzowane jako cel inflacyjny 2,5% z przedziałem odchyleń ±1 punktu procentowego.

POLSTR (Polish Short Term Rate) to indeks stopy procentowej opracowywany przez GPW Benchmark S.A. na podstawie transakcji depozytowych overnight. Jest docelowym następcą WIBOR w umowach kredytowych i instrumentach finansowych w złotych.

Zobowiązanie osoby trzeciej do spłaty kredytu, jeśli nie zrobi tego kredytobiorca; poręczyciela nazywa się potocznie żyrantem.

Pożyczka to umowa uregulowana w art. 720 Kodeksu cywilnego: dający pożyczkę przenosi na biorącego własność określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość.

Program długoterminowego oszczędzania, w którym wpłatę pracownika (podstawowa 2% wynagrodzenia) uzupełniają wpłata pracodawcy (1,5%) oraz dopłaty z Funduszu Pracy: 250 zł powitalne i 240 zł rocznie.

Premia bankowa to nagroda pieniężna, którą bank wypłaca za założenie konta lub innego produktu i spełnienie warunków promocji.

Procent prosty to sposób liczenia odsetek wyłącznie od kwoty początkowej. Odsetki nie zwiększają podstawy, więc każdy okres daje dokładnie tyle samo.

Naliczanie odsetek od kapitału powiększonego o wcześniej dopisane odsetki.

Wydłużenie okresu spłaty kredytu lub przesunięcie terminu płatności raty na podstawie porozumienia z bankiem.

Prospekt emisyjny to dokument, który emitent musi przygotować i poddać zatwierdzeniu przez nadzór, zanim zaoferuje papiery wartościowe publicznie albo wprowadzi je na rynek regulowany. W Polsce zatwierdza go Komisja Nadzoru Finansowego.

Prowizja to opłata kredytodawcy za czynność bankową, najczęściej za udzielenie kredytu, ustalana jako procent kwoty zobowiązania. W kredycie konsumenckim należy do pozaodsetkowych kosztów kredytu, których ustawowy limit wynosi 45% całkowitej kwoty kredytu.

Przelew natychmiastowy to polecenie przelewu w złotych rozliczane poza sesjami systemu Elixir, docierające do odbiorcy w kilkanaście sekund. W Polsce obsługują go systemy Express Elixir i BlueCash, dostępne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Przelew w euro między krajami jednolitego obszaru płatności w euro, realizowany na takich samych zasadach jak przelew krajowy.

Przeliczenie transakcji z jednej waluty na inną przy płatnościach i wypłatach za granicą, według kursu wskazanego przez bank lub organizację kartową.

Przykład reprezentatywny to zestaw danych o konkretnym kredycie, który kredytodawca musi podać w reklamie razem z RRSO, żeby ta liczba była porównywalna.

Rachunek prowadzony przez dom lub biuro maklerskie, który umożliwia kupno i sprzedaż papierów wartościowych na giełdzie.

Rada Polityki Pieniężnej to organ Narodowego Banku Polskiego ustalający coroczne założenia polityki pieniężnej i wysokość stóp procentowych NBP. Stan na 20 września 2026 r. stopa referencyjna wynosi 3,75%.

Rata malejąca to sposób spłaty kredytu, w którym co miesiąc spłacasz stałą część kapitału powiększoną o odsetki od pozostałego zadłużenia. Raty są najwyższe na początku i z czasem maleją.

Rata równa, nazywana annuitetową, to sposób spłaty kredytu, w którym przez cały okres płacisz miesięcznie tę samą kwotę. Zmienia się tylko proporcja między częścią odsetkową a kapitałową.

Recesja to wyraźny i utrzymujący się spadek aktywności gospodarczej. Umownym kryterium jest recesja techniczna: spadek realnego PKB w dwóch kolejnych kwartałach w ujęciu kwartał do kwartału po wyrównaniu sezonowym.

Refinansowanie to przeniesienie istniejącego kredytu do innego banku na lepszych warunkach. Nowy bank spłaca stare zobowiązanie, a Ty spłacasz je dalej, ale taniej lub wygodniej.

Regres ubezpieczeniowy to prawo zakładu ubezpieczeń do żądania zwrotu wypłaconego odszkodowania od sprawcy szkody. Podstawą jest art. 828 § 1 Kodeksu cywilnego, a w obowiązkowym OC posiadaczy pojazdów zamknięty katalog z art. 43 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych.

REIT (real estate investment trust) to notowana spółka albo fundusz, który zarabia na wynajmie nieruchomości i przekazuje akcjonariuszom większość zysku w formie dywidendy. Pozwala mieć ekspozycję na rynek nieruchomości bez kupowania mieszkania.

Reklamacja transakcji to zgłoszenie do banku, że operacja na rachunku jest nieprawidłowa: nieautoryzowana, pobrana podwójnie albo niezgodna z umową.

Zmiana warunków spłaty kredytu uzgodniona z bankiem, gdy dotychczasowa rata przestaje być możliwa do udźwignięcia.

ROR, czyli rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, to rachunek bankowy prowadzony wyłącznie dla osób fizycznych, służący do gromadzenia środków i przeprowadzania rozliczeń pieniężnych. Wymienia go art. 49 ust. 1 pkt 3 Prawa bankowego.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 pkt 12 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim).

Możliwość, że rzeczywisty wynik inwestycji okaże się inny od oczekiwanego, w tym że przyniesie ona stratę.

Rzecznik Finansowy to instytucja, do której klient może się zwrócić po odrzuceniu reklamacji przez bank, ubezpieczyciela albo inny podmiot rynku finansowego.

Saldo konta to stan środków na rachunku bankowym. Banki podają saldo księgowe, wynikające z zaksięgowanych operacji, oraz saldo dostępne, które uwzględnia blokady autoryzacyjne i niewykorzystany limit kredytowy.

Scoring kredytowy to punktowa ocena ryzyka kredytowego wyliczana modelem statystycznym na podstawie danych o historii kredytowej; ocena punktowa BIK mieści się w przedziale od 1 do 100 punktów.

Sesja Elixir to jeden z trzech dziennych cykli rozliczeniowych systemu Elixir, prowadzonego przez Krajową Izbę Rozliczeniową (KIR) do rozliczania przelewów w złotych. Przyjmowanie zleceń do sesji zamyka się o 9:30, 13:30 i 16:00 w dni robocze.

Wymóg potwierdzania płatności co najmniej dwoma niezależnymi elementami, na przykład hasłem i kodem w aplikacji, wynikający z unijnych przepisów.

Składka ubezpieczeniowa to kwota, którą płacisz ubezpieczycielowi za ochronę. W zamian towarzystwo zobowiązuje się wypłacić świadczenie, jeśli zajdzie zdarzenie objęte umową.

Stagflacja to połączenie wysokiej inflacji z zastojem produkcji i rosnącym bezrobociem. Terminu użył 17 listopada 1965 r. brytyjski polityk Iain Macleod w Izbie Gmin, łącząc słowa stagnacja i inflacja.

Stopa bezrobocia to udział bezrobotnych w zasobie siły roboczej. GUS publikuje dwie różne miary: stopę bezrobocia rejestrowanego (5,8% w lipcu 2026 r.) oraz stopę bezrobocia według BAEL (3,2% w II kwartale 2026 r.).

Stopa referencyjna NBP to podstawowa stopa procentowa Narodowego Banku Polskiego, ustalana przez Radę Polityki Pieniężnej. Od marca 2026 r. wynosi 3,75% w skali roku (stan po posiedzeniu RPP 9 września 2026 r.).

Miara opłacalności inwestycji: zysk lub strata odniesione do zainwestowanej kwoty, zwykle w ujęciu procentowym i rocznym.

Sublimit to wydzielona część sumy ubezpieczenia, przypisana do jednej kategorii szkód. Nawet jeśli suma ogólna jest wysoka, odszkodowanie za dane zdarzenie nie przekroczy przypisanego mu sublimitu.

Suma ubezpieczenia to górna granica odpowiedzialności ubezpieczyciela. Wyznacza maksymalną kwotę, jaką możesz otrzymać z polisy w razie zdarzenia objętego umową.

BIC to kod identyfikujący instytucję finansową, określony normą ISO 9362. Liczy 8 albo 11 znaków i jest nadawany przez SWIFT, który pełni funkcję organu rejestracyjnego tej normy.

Szkoda całkowita to kwalifikacja szkody, w której naprawa pojazdu jest nieopłacalna lub niemożliwa, a ubezpieczyciel wypłaca różnicę między wartością pojazdu sprzed szkody a wartością pozostałości. W AC próg wynika z ogólnych warunków ubezpieczenia i wynosi zwykle 70% wartości pojazdu.

Tabela opłat i prowizji to załącznik do umowy, w którym dostawca wskazuje stawki opłat i prowizji za prowadzenie rachunku, karty i poszczególne operacje. Zmiana stawek wymaga poinformowania klienta nie później niż 2 miesiące przed jej wejściem w życie.

Zastąpienie numeru karty płatniczej wygenerowanym tokenem, który reprezentuje ją podczas płatności bez ujawniania prawdziwych danych.

Ubezpieczenie CPI to polisa dołączana do kredytu, która ma pokryć spłatę w razie śmierci, poważnej choroby albo utraty pracy kredytobiorcy.

Ubezpieczenie mieszkania chroni nieruchomość i jej wyposażenie, najczęściej od pożaru, zalania i kradzieży. Sumy ustala się osobno dla murów i dla ruchomości.

Umowa, w której ubezpieczyciel wypłaca świadczenie w razie śmierci ubezpieczonego lub innych zdarzeń wskazanych w polisie, na rzecz wskazanych osób.

Ubezpieczenie turystyczne to dobrowolna umowa na czas wyjazdu, obejmująca koszty leczenia za granicą, a zwykle także NNW, bagaż, assistance i OC w życiu prywatnym. Dla wiz Schengen minimalna suma ubezpieczenia kosztów leczenia wynosi 30 000 EUR.

Osoba wskazana w polisie na życie, która otrzyma świadczenie po śmierci ubezpieczonego.

Uśrednianie ceny zakupu, znane jako dollar cost averaging, polega na inwestowaniu stałej kwoty w równych odstępach czasu, bez oglądania się na bieżący kurs. Zamiast trafiać w dobry moment, kupuje się regularnie.

Wakacje kredytowe to ustawowe zawieszenie spłaty rat kredytu hipotecznego w złotych, wprowadzone ustawą z 7 lipca 2022 r. Obowiązywały w latach 2022–2024. Na 2026 r. nie przewidziano nowej edycji (stan na 17 września 2026 r.).

Wcześniejsza spłata kredytu to oddanie całości zobowiązania przed terminem. Kredytodawca musi wtedy proporcjonalnie obniżyć całkowity koszt kredytu.

Papier wartościowy, w którym wystawca zobowiązuje się bezwarunkowo zapłacić określoną sumę; bywa stosowany jako zabezpieczenie spłaty.

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) to stawka referencyjna oprocentowania niezabezpieczonych depozytów oferowanych na polskim rynku międzybankowym. Nowe umowy nie powinny odwoływać się do WIBOR po 31 grudnia 2026 r., a jego następcą jest POLSTR.

Ogół działań zmierzających do odzyskania niespłaconego długu, od upomnień po dochodzenie należności na drodze sądowej.

WIRON (Warsaw Interest Rate Overnight) to indeks stopy procentowej overnight opracowywany przez GPW Benchmark S.A. W 2022 r. wybrano go na następcę WIBOR, a w 2025 r. w tej roli zastąpił go wskaźnik POLSTR.

Wkład własny to część wartości nieruchomości finansowana ze środków innych niż kredyt. Jego minimalny poziom wynika pośrednio z Rekomendacji S KNF, która ogranicza wskaźnik LtV do 80%, a do 90% przy dodatkowym zabezpieczeniu nadwyżki.

Zabezpieczenie kredytu to gwarancja spłaty, na wypadek gdyby kredytobiorca przestał płacić. Obniża ryzyko banku, a często także koszt kredytu, bo bank łatwiej odzyska pieniądze.

Trwałe zablokowanie karty płatniczej, po którym nie da się nią zapłacić; stosowane przy zgubieniu, kradzieży lub podejrzeniu nadużycia.

Zdolność kredytowa to zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie (art. 70 ust. 1 ustawy Prawo bankowe); od jej oceny bank uzależnia przyznanie kredytu.

Międzynarodowy dokument potwierdzający ważne ubezpieczenie OC pojazdu, wymagany w części krajów poza podstawowym obszarem uznawania polskiego OC.

Zlecenie stałe to polecenie dla banku, żeby cyklicznie przelewał z Twojego konta stałą kwotę na wskazany rachunek. Sprawdza się przy regularnych, niezmiennych płatnościach, jak czynsz czy odkładanie oszczędności.

Dochód z inwestycji, na przykład ze sprzedaży akcji powyżej ceny zakupu, z dywidend czy odsetek; w Polsce objęty podatkiem od zysków kapitałowych.

3D Secure to protokół uwierzytelniania płatności kartą na odległość, w którym wydawca karty potwierdza tożsamość posiadacza w trakcie transakcji. W wersji EMV 3-D Secure jest podstawowym sposobem spełnienia wymogu silnego uwierzytelniania, obowiązującego od 14 września 2019 r.