Cesja wierzytelności

Zgodnie z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (art. 509 § 2). Skutek rozporządzający wywołuje umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności (art. 510 § 1). Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew powinien być stwierdzony pismem (art. 511).

Zawiadomienie dłużnika nie jest przesłanką ważności przelewu. Do chwili zawiadomienia przez zbywcę spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek wobec nabywcy, chyba że dłużnik wiedział o przelewie (art. 512). Zawiadomienie przesądza więc o tym, komu można skutecznie zapłacić, a nie o tym, czy cesja doszła do skutku.

Sytuację dłużnika chronią kolejne przepisy:

• art. 513 § 1: dłużnik może podnieść wobec nabywcy wszelkie zarzuty, które miał wobec zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie, w tym zarzut przedawnienia;
• art. 514: zastrzeżenie, że przelew wymaga zgody dłużnika, jest skuteczne wobec nabywcy, jeżeli pismo stwierdzające wierzytelność zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu;
• art. 516: zbywca odpowiada za istnienie wierzytelności, a za wypłacalność dłużnika tylko wtedy, gdy tę odpowiedzialność przyjął;
• art. 117 § 2(1): po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

W praktyce kredytowej cesja występuje w dwóch układach. Pierwszy to sprzedaż portfela niespłacanych wierzytelności przez bank lub firmę pożyczkową funduszowi sekurytyzacyjnemu albo firmie windykacyjnej. Nabywca wchodzi w prawa wierzyciela i dochodzi należności w wysokości wynikającej z pierwotnej umowy, bez prawa do jej jednostronnej zmiany. Drugi to cesja praw z umowy ubezpieczenia jako zabezpieczenie kredytu: odszkodowanie wypłaca się wtedy bankowi do wysokości niespłaconego zadłużenia, a nadwyżkę ubezpieczonemu. Od przelewu należy odróżnić subrogację z art. 518 § 1, w której osoba trzecia wstępuje w prawa wierzyciela przez zapłatę cudzego długu.

Źródła: ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.