Deflacja

W Polsce zmianę poziomu cen mierzy wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) publikowany przez Główny Urząd Statystyczny. O deflacji mówi się, gdy wskaźnik roczny jest niższy od 100, czyli dynamika cen jest ujemna. Odróżnia się ją od dezinflacji, która oznacza spadek tempa inflacji przy nadal rosnących cenach.

Dane dla polskiego epizodu deflacyjnego, pierwszego po 1989 r.:

Mechanizm gospodarczy działa dwutorowo. Oczekiwanie dalszych spadków cen skłania gospodarstwa domowe i firmy do odkładania zakupów oraz inwestycji, co obniża popyt, produkcję i zatrudnienie. Jednocześnie rośnie realna wartość zadłużenia, ponieważ nominalna kwota długu pozostaje stała, a ceny i dochody spadają; zależność tę opisał Irving Fisher w pracy o deflacji zadłużeniowej z 1933 r.

Deflacja zmienia realne wyniki produktów finansowych. Stopę realną wyznacza wzór (1 + i) / (1 + p) – 1, gdzie i to stopa nominalna, a p dynamika cen. Lokata oprocentowana na 1% przy CPI -1% daje realnie 2,02%, a kredyt o oprocentowaniu 7% przy CPI -1% oznacza realny koszt 8,08%.

Deflacja ogranicza skuteczność polityki pieniężnej, ponieważ nominalne stopy procentowe nie mogą być obniżane dowolnie poniżej zera, a realna stopa procentowa przy ujemnej inflacji pozostaje dodatnia. Z tego powodu banki centralne przyjmują dodatnie cele inflacyjne i sięgają po instrumenty niestandardowe, w tym skup aktywów. Cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego wynosi 2,5% z dopuszczalnym przedziałem odchyleń plus minus 1 punkt procentowy.

Stan na 18.09.2026: w Polsce nie występuje deflacja. Wskaźnik CPI w sierpniu 2026 r. wyniósł 3,4% r/r, a stopa referencyjna NBP 3,75%.

Źródła: komunikaty Prezesa GUS o średniorocznym wskaźniku cen towarów i usług konsumpcyjnych za 2015 i 2016 r., dane GUS o miesięcznych wskaźnikach cen, Założenia polityki pieniężnej NBP, komunikaty RPP.