Stagflacja

Stagflacja nie ma definicji liczbowej. W praktyce analitycznej przyjmuje się, że występuje, gdy inflacja utrzymuje się wyraźnie powyżej celu banku centralnego, dynamika produktu krajowego brutto jest bliska zeru lub ujemna, a stopa bezrobocia rośnie. Zestawienie tych zjawisk przeczy zależności opisanej krzywą Phillipsa, zgodnie z którą wyższej inflacji towarzyszy niższe bezrobocie.

Źródłem stagflacji jest najczęściej negatywny szok podażowy: skokowy wzrost kosztów surowców, energii lub zakłócenie łańcuchów dostaw. Podnosi on koszty wytwarzania niezależnie od popytu, więc ceny rosną przy jednoczesnym ograniczeniu produkcji. Powstaje dylemat polityki pieniężnej: podwyżki stóp procentowych ograniczają inflację, ale pogłębiają spadek produkcji i wzrost bezrobocia, a łagodzenie polityki utrwala wysoką inflację i podbija oczekiwania inflacyjne. Trwałość zjawiska zwiększa indeksacja wynagrodzeń, prowadząca do spirali płacowo-cenowej.

Klasycznym przykładem są Stany Zjednoczone w latach siedemdziesiątych i na początku osiemdziesiątych XX w., po szokach naftowych 1973 i 1979 r.:

• inflacja CPI osiągnęła 14,8% r/r w marcu 1980 r., a średniorocznie 13,5% w 1980 r. (dane Bureau of Labor Statistics),
• Rezerwa Federalna pod kierownictwem Paula Volckera doprowadziła stopę funduszy federalnych do rekordowych 20% pod koniec 1980 r.,
• kosztem dezinflacji była recesja: stopa bezrobocia wzrosła do 10,8% w grudniu 1982 r., najwyższego poziomu w okresie powojennym.

Dla gospodarstw domowych stagflacja oznacza równoczesny spadek siły nabywczej dochodów i pogorszenie sytuacji na rynku pracy, a dla kredytobiorców wyższe raty, jeżeli bank centralny odpowiada na inflację podwyżkami stóp. Aktywa o stałym nominalnym dochodzie tracą wtedy realną wartość, ponieważ realna stopa zwrotu jest ujemna, gdy inflacja przewyższa oprocentowanie.

Punktem odniesienia dla oceny sytuacji w Polsce jest cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego: 2,5% z przedziałem odchyleń plus minus 1 punkt procentowy. Stan na 18.09.2026: wskaźnik CPI w sierpniu 2026 r. wyniósł 3,4% r/r, a stopa referencyjna NBP 3,75%.

Źródła: dane Bureau of Labor Statistics, materiały Federal Reserve History o polityce antyinflacyjnej z lat 1979-1982, Założenia polityki pieniężnej NBP, komunikaty GUS i RPP.